جراحی فتق

جراحی فتق؛ آشنایی با روش‌های درمان، مراحل عمل و مراقبت‌های بعد از آن

اگر در ناحیه شکم یا کشاله ران خود دچار برجستگی یا تورم شده‌اید که با سرفه، زور زدن یا بلند کردن اجسام بزرگ‌تر می‌شود و با دردی مبهم همراه است، ممکن است به فتق (Hernia) مبتلا شده باشید. فتق یکی از شایع‌ترین مشکلات جراحی است که برخلاف تصور عموم، خودبه‌خود درمان نمی‌شود و تنها راه قطعی درمان آن، جراحی است. دکتر حامد واثقی، فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی با بیش از ۱۵ سال سابقه بالینی، جراحی فتق را با جدیدترین و ایمن‌ترین روش‌های روز دنیا (از جمله لاپاراسکوپی و جراحی باز با استفاده از مش) انجام می‌دهند. در این صفحه به بررسی جامع انواع فتق، روش‌های جراحی، مراقبت‌ها و پاسخ به سوالات رایج شما می‌پردازیم.

فتق چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

فتق زمانی رخ می‌دهد که یک عضو داخلی یا بافت چربی از طریق نقطه‌ای ضعیف در دیواره عضلانی یا بافت همبند اطراف (معمولاً در ناحیه شکم) به بیرون برآمده شود. این برجستگی ممکن است در حالت استراحت یا دراز کشیدن ناپدید شود، اما با افزایش فشار داخلی شکم دوباره آشکار گردد. علت اصلی فتق، ترکیب ضعف عضلانی مادرزادی یا اکتسابی و افزایش فشار درون‌شکمی (مانند بلند کردن اجسام سنگین، یبوست مزمن، سرفه‌های مداوم یا اضافه‌وزن) است.

انواع فتق

• فتق کشاله ران (Inguinal Hernia): شایع‌ترین نوع فتق که بیشتر در مردان دیده می‌شود و در ناحیه کشاله ران بروز می‌کند.

• فتق نافی (Umbilical Hernia): برآمدگی در ناحیه ناف که در نوزادان شایع است اما می‌تواند در بزرگسالان (به‌ویژه زنان و دوران بارداری) نیز ایجاد شود.

• فتق برشی (Incisional Hernia): فتق‌هایی که در محل برش جراحی‌های قبلی شکم ایجاد می‌شوند و دیواره عضلانی در آن نقطه ضعیف شده است.

• فتق فمورال (Femoral Hernia): نوعی کمتر شایع فتق در ناحیه بالای ران و نزدیک کشاله ران که شیوع آن در زنان بیشتر است.

علائم و نشانه‌های فتق شکمی

علائم فتق بسته به نوع و محل آن متفاوت است، اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

• مشاهده تورم یا برآمدگی قابل لمس در ناحیه شکم یا کشاله ران

• احساس درد، سوزش یا ناراحتی در محل برآمدگی، به‌ویژه هنگام خم شدن، سرفه کردن یا بلند کردن اجسام

• احساس سنگینی، فشار یا کشش در شکم

• در موارد پیشرفته و گیرافتاده (خفه‌شده)، درد شدید، تهوع، استفراغ و تغییر رنگ برآمدگی به رنگ قرمز یا بنفش (که نیاز به اقدام اورژانسی دارد)

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به فتق هستند؟

هر فردی ممکن است به فتق دچار شود، اما برخی عوامل احتمال بروز آن را افزایش می‌دهند:

• سابقه خانوادگی ابتلا به فتق

• جنسیت (مردان بیشتر در معرض فتق کشاله ران و زنان بیشتر در معرض فتق فمورال و نافی هستند)

• سن بالا به دلیل تحلیل رفتن تدریجی بافت عضلانی

• سرفه‌های مزمن (مانند سرفه افراد سیگاری)

• یبوست مزمن و زور زدن مکرر هنگام اجابت مزاج

• بارداری‌های مکرر یا چندقلو

• بلند کردن مکرر و غیراصولی اجسام سنگین

• اضافه‌وزن و چاقی مفرط

چه زمانی فتق نیاز به جراحی دارد؟

برخلاف برخی بیماری‌ها، فتق با دارو، ورزش یا درمان‌های خانگی بهبود نمی‌یابد و کوچک نمی‌شود. اگر فتق کوچک باشد و علامت خاصی ایجاد نکند، ممکن است پزشک پس از معاینه، رویکرد پایش را پیشنهاد کند؛ اما در صورت وجود درد، بزرگ شدن پیش‌رونده برآمدگی، یا خطر بروز عارضه خطرناک «حبس‌شدگی» (Incarceration) و «خفه‌شدگی» (Strangulation - قطع جریان خون روده یا بافت بیرون‌زده)، جراحی فتق در کوتاه‌ترین زمان ضروری است. تشخیص قطعی نیاز به جراحی، پس از معاینه و ارزیابی بالینی توسط پزشک انجام می‌شود.

روش‌های جراحی فتق

بر اساس شرایط بیمار، اندازه فتق، سابقه جراحی‌های قبلی و نظر پزشک، جراحی فتق به روش‌های زیر انجام می‌شود:

۱. جراحی باز فتق

در این روش، برش کوچکی روی محل فتق ایجاد می‌شود. بافت برآمده به داخل شکم بازگردانده شده و دیواره ضعیف‌شده عضلانی با بخیه و معمولاً قرار دادن یک تکه توری پزشکی تخصصی به نام «مش» (Mesh) تقویت می‌شود تا از عود مجدد فتق جلوگیری گردد.

۲. جراحی لاپاراسکوپی فتق (روش کم‌تهاجمی)

این روش با استفاده از چند برش بسیار کوچک (سوراخ‌های کلیدی) و ابزارهای مجهز به دوربین انجام می‌شود. لاپاراسکوپی مزایایی همچون درد کمتر بعد از عمل، جای زخم کوچک‌تر، بهبودی سریع‌تر و بازگشت زودتر به فعالیت‌های روزمره را به همراه دارد؛ البته کاندید مناسب بودن برای این روش بستگی به ارزیابی دقیق جراح دارد.

مزایای جراحی فتق توسط دکتر حامد واثقی

• بهره‌گیری از جدیدترین پروتکل‌های جراحی باز و لاپاراسکوپی

• استفاده از مش‌های باکیفیت و استاندارد جهانی برای به حداقل رساندن خطر عود

• تمرکز بر کاهش درد بعد از عمل و بازگشت سریع بیمار به زندگی عادی

• بررسی دقیق شرایط فردی بیمار و انتخاب بهترین متد درمان پس از معاینه و ارزیابی پزشک

مراحل انجام جراحی فتق

1. مشاوره و معاینه اولیه: بررسی دقیق نوع فتق، سابقه پزشکی و انجام آزمایش‌های لازم.

2. بیهوشی یا بی‌حسی: بسته به روش جراحی (باز یا لاپاراسکوپی) و شرایط بیمار، از بی‌حسی موضعی، نخاعی یا بیهوشی عمومی استفاده می‌شود.

3. ترمیم دیواره شکم: جاانداختن بافت بیرون‌زده و تقویت عضله با مش.

4. بستن محل برش: بخیه‌زدن ظریف پوست و پانسمان استریل.

آمادگی‌های قبل از عمل فتق

• انجام آزمایش‌های خون، نوار قلب و تصویربرداری‌های درخواستی پزشک

• اطلاع دادن به پزشک درباره تمامی داروهای مصرفی (به‌ویژه داروهای رقیق‌کننده خون)

• ناشتا بودن از چند ساعت قبل از عمل (طبق دستورالعمل بیمارستان یا کلینیک)

• قطع استعمال دخانیات در صورت امکان برای بهبود سریع‌تر زخم‌ها

مراقبت‌های بعد از جراحی فتق و دوره نقاهت

• استراحت و فعالیت: پیاده‌روی سبک از روز بعد از عمل توصیه می‌شود، اما از بلند کردن اجسام سنگین (بیشتر از ۳ تا ۵ کیلوگرم) تا چند هفته باید خودداری کرد.

• مدیریت درد: مصرف منظم مسکن‌های تجویز شده توسط پزشک.

• مراقبت از زخم: نگه داشتن محل جراحی تمیز و خشک و تعویض به موقع پانسمان.

• تغذیه: مصرف رژیم غذایی پرفیبر و مایعات فراوان برای جلوگیری از یبوست و زور زدن پس از عمل.

• دوره نقاهت: اکثر بیماران پس از چند روز تا یک هفته می‌توانند فعالیت‌های سبک روزمره را از سر بگیرند، اما بهبودی کامل عضلات ممکن است چند هفته زمان ببرد.

عوارض احتمالی و علائم هشدار پس از عمل

جراحی فتق عملی ایمن است، اما مانند هر جراحی دیگری ممکن است با عوارض احتمالی (مانند کبودی خفیف، تورم موقت یا درد در محل برش) همراه باشد. در صورت بروز علائم هشدار زیر، حتماً باید سریعاً با پزشک تماس بگیرید:

• تب بالا و لرز

• ترشح چرکی، قرمزی شدید یا خونریزی مداوم از محل زخم

• درد شدید و غیرقابل کنترل با مسکن

• تهوع و استفراغ مداوم یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع

هزینه جراحی فتق و عوامل مؤثر بر آن

هزینه جراحی فتق به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله نوع فتق (کشاله ران، نافی، برشی و غیره)، روش جراحی (باز یا لاپاراسکوپی)، دستمزد جراح، هزینه‌های بیمارستان یا کلینیک، نوع مش مصرفی و پوشش بیمه درمانی بیمار. به همین دلیل، تعیین عدد دقیق هزینه نیازمند معاینه حضوری و ارزیابی دقیق شرایط بالینی بیمار است.

برای رزرو نوبت معاینه و مشاوره تخصصی کلیک کنید.